Berlage fietstocht, de ringweg van Berlage


door Jaap Ekhart


de ringweg van Berlage

H.P.J. Schut, sinds 1923 directeur Gemeentewerken van de stad Groningen, en de beroemde Amsterdamse architect H.P. Berlage ontwierpen in 1928 samen een ringwegstelsel voor de stad Groningen. Deze zogeheten Ringweg van Berlage staat te boek als ‘de ringweg die er niet kwam’.  


Maar is dat wel zo? Is er helemaal niets gebeurd met de door Berlage uitgezette lijnen? We pakken de meest recente plattegrond van de stad Groningen en leggen het tracé van de huidige ringweg over die van Berlage. Verbazing en verrassing volgen elkaar snel op … want de noordelijke- en de zuidelijke ringweg (de Plataanlaan en de Weg Der Verenigde Naties) overlappen grotendeels het uit 1928 daterende tracé. Met andere woorden, ruim veertig jaar na dato werd maar liefst de helft van Berlages ringweg wel degelijk gerealiseerd. Van‘de ringweg die er niet kwam’ kan dus in ieder geval niet meer worden gesproken.  


De tracés van de huidige oostelijke- en westelijke ringweg komen niet overeen met die van Berlage. Ze zijn een stuk oostelijker en westelijker aangelegd: respectievelijk langs Beijum en Vinkhuizen. Berlages oostelijke ringweg volgde de lijn Oosterhamriklaan-Oliemuldersweg. De westelijke ringweg had als route Admiraal de Ruyterlaan-Rembrandt van Rijnstraat. Zijn er in deze vier straten misschien sporen bewaard gebleven van Berlages ringweg?  


fietstocht  

We pakken de fiets en beginnen een verkenningstocht. Eerst naar het westen van de stad. De aanleg van de Admiraal de Ruyterlaan en de Rembrandt van Rijnstraat komt ‘overdreven’ ruim over. Het kan niet anders: deze straten zijn toentertijd buitensporig breed opgezet omdat men de westelijke ringweg van Berlage in het achterhoofd had.


op naar de Oosterparkwijk  

De verkenningstocht begint ter hoogte van Oliemuldersweg 92. Aan de overkant van de straat, in het Pioenpark, werd in de jaren dertig van de vorige eeuw gewerkt aan de aanleg van de oostelijke ringweg. Parallel aan de Oliemuldersweg groef men richting Oosterhamrikkanaal een strook grond uit die vervolgens werd opgevuld met zand. Aan weerszijden van de strook werden bomen geplant die de toekomstige ringweg moesten flankeren. Het zand gaat tegenwoordig schuil onder een weelderige grasmat, maar de bomen staan er nog. Kijk tussen de twee rijen door, en u krijgt een aardig beeld van de ooit gedachte ringweg door het Pioenpark.


Rij verder richting Oosterhamrikkanaal. Het laatste stukje Oliemuldersweg, tussen de Vinkenstraat en het kanaal, doet ons versteld staan. We zien namelijk een enorme verbreding van de weg: een groots opgezette middenbaan met aan weerszijden smallere wegen. De bomen in de groenstroken staan in het verlengde van de twee rijen in het Pioenpark. Het staat buiten kijf: hier is in de jaren dertig van de vorige eeuw daadwerkelijk een stuk ringweg van Berlage aangelegd.  


Bruggetje over, de Oosterhamriklaan op. Het begin van deze straat is een voortzetting van het laatste stukje Oliemuldersweg: een ruime middenbaan met aan weerszijden smallere wegen. Richting Korreweg gaat Berlages brede ringweg abrupt over in een fietspad. Dit fietspad is eigenlijk een versmald stuk Oosterhamriklaan, en daarmee tevens een versmald stuk ringweg van Berlage.  


Fietspad volgen, de Korreweg over en de Oosterhamriklaan uitrijden. De Oosterhamriklaan is dus een stukje ringweg dat ten dele werd gerealiseerd, de straat heeft niet de breedte gekregen die Berlage voor ogen had. Aan het eind van de straat stuiten we op het talud van de Noordzeebrug. Hier had de Oosterhamriklaan moeten overgaan in de Plataanlaan. Maar dat is nooit gebeurd.  


In de jaren dertig van de vorige eeuw werd voorzichtig begonnen met de aanleg van de oostelijke ringweg. Een meer voortvarende aanpak was waarschijnlijk niet mogelijk vanwege de toentertijd heersende depressie. Gedurende de Tweede Wereldoorlog en in de daarop volgende decennia gebeurde er niets, er werd geen schep grond verplaatst. Ten oosten van het Molukkenplantsoen en het Pioenpark - tussen deze twee groenzones en het Van Starkenborghkanaal - plande Berlage bedrijven. Logisch want de ligging pal aan het water zou een vlotte én goedkope aan- en afvoer van producten garanderen. Maar de snelle ontwikkeling van het industrie- en havencomplex Eemshaven gooide roet in het eten en deed de gemeente Groningen na de oorlog besluiten om deze gronden een woonbestemming te geven.  


In 1969 lag Berlages plan voor de oostelijke ringweg nog steeds op tafel. Zowel de Korrewegwijk als de Oosterparkwijk waren ondertussen behoorlijk uitgedijd en hadden het Van Starkenborghkanaal bereikt. De wijkbewoners zagen natuurlijk niets in een ringweg dwars door hun woonwijken en kwamen hevig in verzet tegen een eventuele aanleg. Vooral de Oosterparkers roerden zich. In de jaren zeventig schoof wethouder Max van den Berg het ondertussen onzalig geworden plan van tafel.  


De gemeente Groningen hoopt in 2006, in het verlengde van de Oliemuldersweg, te beginnen met de bouw van een brug over het Eemskanaal. De nog te bouwen brug heeft voorlopig de naam Berlagebrug gekregen. Gewoonweg omdat de brug door Berlage al werd ingetekend als een schakel in zijn oostelijke ringweg, als een onderdeel van het tracé dat de Oliemuldersweg moest verbinden met de zuidelijke ringweg.  


De nog aan te leggen verbinding tussen het Damsterdiep (kop Oliemuldersweg) en de Lübeckweg volgt Berlages verbindingslijn. Maar ze krijgt geen ringwegfunctie, ze dient puur om de Oosterhavenbrug te ontlasten. Desondanks kunnen we stellen dat de in 1934 overleden Berlage nog steeds zijn stempel drukt op de stad Groningen.  


Belangstelling om met de auteur van deze tocht de fietstocht te maken?


Kijk voor meer informatie op: www.jaapekhart.nl