Het raadhuis van Usquert: een laat meesterwerk van Berlage 

Het beroep van architect was niet Berlages eerste keus. Toen hij in 1874 zijn HBS afrondde, ging hij studeren aan de Rijksakademie van Beeldende Kunsten te Amsterdam. Maar verder dan het maken van niet onverdienstelijke schilderijtjes kwam hij niet. Vandaar dat hij een jaar later naar Zürich vertrok om bouwkunde te studeren aan de prestigieuze Eidgenössiche Polytechnische Schule. Deze opleiding was doortrokken van de geest van de beroemde architect en theoreticus Gottfried Semper. Diens geschriften over de samenhang tussen architectuur en kunstnijverheid waren van grote invloed op Berlage. Ter afronding van zijn vorming als architect maakte Berlage enige studiereizen naar Duitsland en Italië. De indrukken die hij daar opdeed, werden in zijn latere werk zichtbaar. Een voorbeeld hiervan is de slanke toren van Usquert die herinnert aan een Italiaans palazzo pubblico (stadhuis). Toen Berlage in 1881 bij de Amsterdamse architect Th. Sanders zijn carrière aanving, was de heersende ontwerpstijl de Hollandse renaissance. Deze stijl vormde de opmaat tot een nieuwe richting in de bouwkunst en vormgeving die rond 1900 resulteerde in de Nieuwe Kunst. Aan het ontstaan hiervan heeft Berlage in belangrijke mate bijgedragen.   Het raadhuis van Usquert behoort, net als het Gemeentemuseum Den Haag, tot de late werken van Berlage. In beide gebouwen zien we zijn fascinatie voor de Amerikaanse architect Frank Lloyd Wright. Berlage maakte kennis met diens werk toen hij in de winter van 1911 een rondreis door de Verenigde Staten maakte. Het raadhuis is een spel van horizontale en verticale lijnen met als sterk verticaal accent de hoog oprijzende toren. Net als bij zijn woonhuisarchitectuur heeft Berlage gekozen voor een plattegrond met een centrale hal waaromheen hij de verschillende vertrekken heeft gesitueerd. Hoewel het gebouw qua omvang niet meer is dan een uitvergrootte villa, gesitueerd aan een weg waaraan imposante herenboerderijen en villa’s liggen, is het raadhuis in alle opzichten een fraai voorbeeld van een ‘Huis der Gemeente’.

© auteur Titus M. Eliëns